Telefonunuzdaki banka uygulaması, işyerinizdeki muhasebe programı ve bu sayfayı açan tarayıcı aynı şeyin farklı örnekleridir: yazılım. Yazılım, bir cihaza ne yapacağını adım adım söyleyen komutların bütünüdür.
Donanım ve yazılım farkı
Donanım dokunabildiğiniz parçalardır: ekran, işlemci, bellek. Yazılım ise bu parçaları çalıştıran talimatlardır. Basit bir benzetmeyle mutfak donanımsa yemek tarifi yazılımdır. Aynı mutfakta farklı tarifle farklı yemek yapılır; aynı bilgisayarda da farklı yazılımla farklı işler yapılır.
Temel yazılım türleri
- İşletim sistemleri: Windows, macOS, Android gibi cihazın temelini yöneten yazılımlar.
- Uygulamalar: Ofis programları, mobil uygulamalar, tarayıcılar gibi doğrudan kullandığımız yazılımlar.
- Web yazılımları: Kurulum gerektirmeden tarayıcıdan kullanılan siteler ve paneller.
- Gömülü yazılımlar: Çamaşır makinesi veya araç gibi cihazların içinde çalışan yazılımlar.
Sık duyacağınız kavramlar
Kod ve programlama dili
Kod, yazılımın insanlar tarafından yazılan metnidir. Programlama dili ise bu metnin yazıldığı kurallar bütünüdür. Python, JavaScript, PHP ve Java yaygın dillerdendir; her biri belli işlerde öne çıkar.
Algoritma
Algoritma, bir işi çözmek için izlenen adımların sırasıdır. "Sepetteki ürünleri topla, kargo ücretini ekle, toplamı göster" basit bir algoritmadır. Kod, bu mantığın bilgisayarın anlayacağı biçimde yazılmış halidir.
Ön yüz ve arka yüz
Ön yüz (frontend), kullanıcının gördüğü ve tıkladığı kısımdır. Arka yüz (backend), arka planda çalışan kısımdır: siparişi kaydetmek, stok düşmek, e-posta göndermek gibi. Bir restoranda salon ön yüzse mutfak arka yüzdür.
Veritabanı
Veritabanı, bilgilerin düzenli saklandığı yerdir. Müşteriler, ürünler ve siparişler burada tutulur. İyi tasarlanmış bir veritabanı, sistem büyüdükçe de hızlı çalışmayı kolaylaştırır.
API
API, iki yazılımın birbiriyle konuşmasını sağlayan kapıdır. Sitenizin bir ödeme sistemine bağlanıp ödemenin sonucunu alması buna örnektir.
Bir yazılım nasıl ortaya çıkar?
- İhtiyaç belirlenir: Yazılım hangi sorunu çözecek, kim kullanacak?
- Plan yapılır: Ekranlar, veriler ve kurallar kararlaştırılır.
- Geliştirilir: Kod yazılır, parçalar birleştirilir.
- Test edilir: Hatalar bulunup düzeltilir.
- Yayınlanır ve bakımı yapılır: Yazılım kullanıma açıldıktan sonra da güncellenir ve güvenliği korunur.
Son adım çoğu zaman unutulur. Yazılım bir kez yapılıp biten bir ürün değildir; zaman içinde bakım ve güncelleme ister.
Hazır yazılım mı, özel yazılım mı?
İhtiyacınız yaygınsa hazır bir çözüm çoğu zaman daha hızlı ve ekonomiktir. İş akışınız size özelse ya da hazır programlar işinizi zorlaştırıyorsa özel yazılım düşünülebilir. Karar verirken yalnız ilk maliyete değil, bakım ve değişiklik maliyetine de bakmak gerekir.
Öğrenmek isteyenler için ilk adım
Bir programlama dili seçin ve küçük bir problem çözün: hesap makinesi ya da yapılacaklar listesi gibi. Bir kitabı bitirmekten çok, küçük bir şey yapıp çalıştırmak öğrenmeyi hızlandırır.
Bu konuda yardım isterseniz alpinnext.tr adresinden ya da WhatsApp 0510 220 33 51 üzerinden bize yazabilirsiniz.