Yazılım öğrenmeye başlayan herkesin ilk karşılaştığı iki kavram değişkenler ve veri tipleridir. Bir web sitesindeki sepet toplamı, bir formdaki ad soyad bilgisi ya da bir uygulamadaki giriş yapılıp yapılmadığı bilgisi; hepsi programın içinde bir değişkende tutulur. Bu iki kavramı oturtmadan kod yazmaya geçmek, alfabeyi bilmeden cümle kurmaya benzer.
Değişken nedir?
Değişkeni, üzerinde etiket olan bir kutu gibi düşünebilirsiniz. Kutunun adı vardır ve içine bir değer koyarsınız. Program çalışırken bu değere adıyla ulaşır, gerektiğinde içindekini değiştirir. Adı "değişken" olmasının sebebi de budur: içindeki değer program boyunca değişebilir.
Örneğin bir e-ticaret sitesinde müşterinin sepetindeki ürün sayısını tutan bir değişken düşünün. Müşteri yeni ürün ekledikçe bu sayı artar, ürün çıkardıkça azalır. Kutunun adı aynı kalır, içindeki değer değişir.
Veri tipi nedir?
Veri tipi, kutunun içine ne tür bir değer konduğunu söyler. Bilgisayar için "25" sayısı ile "25" yazısı aynı şey değildir. Sayıyla toplama yapabilirsiniz; yazıyla ise yapamazsınız ya da yaptığınızda beklemediğiniz bir sonuç alırsınız. Veri tipleri, programın her değerle ne yapabileceğini bilmesini sağlar.
En sık kullanılan veri tipleri
Tam sayılar
Küsuratı olmayan sayılardır: stok adedi, yaş, sipariş numarası gibi. Toplama, çıkarma, karşılaştırma gibi işlemler yapılır.
Ondalıklı sayılar
Virgülden sonrası olan sayılardır: ağırlık, ölçü, oran gibi. Burada küçük bir uyarı var: Bilgisayarlar bazı ondalıklı sayıları tam olarak saklayamaz ve küçük yuvarlama farkları oluşabilir. Bu yüzden para gibi hassas hesaplarda çoğu yazılımda ya kuruş cinsinden tam sayı kullanılır ya da dilin bu iş için sunduğu özel tipler tercih edilir.
Metin
Harf, rakam ve işaretlerden oluşan yazılardır. Ad soyad, adres, ürün açıklaması bu tiptedir. Programlama dillerinde metinler genellikle tırnak içinde yazılır. Telefon numarası rakamlardan oluşsa da çoğu zaman metin olarak tutulur, çünkü onunla hesap yapılmaz ve baştaki sıfırın kaybolmaması gerekir.
Mantıksal değer
Yalnızca iki değeri olan tiptir: doğru ya da yanlış. Kullanıcı giriş yaptı mı, ürün stokta var mı, sipariş ödendi mi gibi evet-hayır soruları bu tiple tutulur. Programdaki kararların çoğu bu değerlere bakılarak verilir.
Listeler
Birden fazla değeri sırayla tutan yapılardır. Sepetteki ürünler, bir kategorideki ürün adları ya da bir haftanın sipariş tutarları liste olarak saklanabilir. Listedeki her elemana sıra numarasıyla ulaşılır; çoğu dilde bu numara sıfırdan başlar.
Nesneler ya da sözlükler
Birbirine bağlı bilgileri ad-değer çiftleri halinde bir arada tutar. Bir müşteriyi düşünün: adı, e-postası, telefonu ve üyelik tarihi aynı yapının içinde durur. Farklı dillerde farklı adlarla anılsa da mantık aynıdır.
Boş değer
Çoğu dilde "henüz bir değer yok" anlamına gelen özel bir değer bulunur. Formda doldurulmamış isteğe bağlı bir alan buna örnektir. Boş değeri hesaba katmamak, yeni başlayanların sık karşılaştığı hataların başında gelir.
Neden önemli?
- Hataları önler: Bir değerin tipini bilmek, yazıyla sayıyı toplamak gibi hataların önüne geçer.
- Veriyi doğru saklarsınız: Veritabanında her alanın tipi belirlenir. Yanlış tip seçimi ileride sıralama, arama ve raporlamada sorun çıkarır.
- Kodu okunur kılar: Anlamlı adlar ve doğru tipler, kodu sonradan okuyan kişinin işini kolaylaştırır.
Değişken adı verirken dikkat edilecekler
- Ne tuttuğunu anlatsın. "x" yerine "sepetToplami" ya da "sepet_toplami" gibi açık adlar kullanın.
- Tek bir yazım biçimi seçin. Kullandığınız dilin yaygın alışkanlığına uyun ve projede hep aynısını kullanın.
- Türkçe karakterden kaçının. Birçok dil izin verse de ç, ğ, ı, ö, ş, ü gibi harfler farklı ortamlarda sorun çıkarabilir.
- Dilin ayrılmış kelimelerini kullanmayın. Her dilin kendi komutları için ayırdığı kelimeler vardır; bunlar değişken adı olamaz.
Sık yapılan hatalar
- Kullanıcıdan gelen sayıyı metin olarak bırakıp hesap yapmaya çalışmak. Formlardan gelen veriler çoğu zaman metin olarak gelir ve dönüştürülmesi gerekir.
- Para hesaplarında ondalıklı sayılara güvenip yuvarlama farkını gözden kaçırmak.
- Boş değeri kontrol etmeden işlem yapmak.
- Aynı değişkeni bir yerde sayı, başka yerde metin olarak kullanmak.
Nasıl başlanır?
İlk adım için kurulum gerektirmeyen bir yol seçebilirsiniz: Tarayıcınızın geliştirici araçlarındaki konsol bölümü JavaScript denemeye izin verir. Python için de tarayıcıda çalışan çevrim içi ortamlar bulunur. Birkaç değişken tanımlayın, farklı tiplerde değerler verin ve onları toplamaya, karşılaştırmaya çalışın. Hata aldığınız her yer, veri tiplerini anlamanız için bir fırsattır.
İşletmeniz için özel bir yazılım, panel ya da iş akışına uygun bir web uygulaması düşünüyorsanız web yazılım geliştirme hizmetimize göz atabilirsiniz. Aklınızdaki projeyi konuşmak isterseniz alpinnext.tr adresinden ya da WhatsApp üzerinden 0510 220 33 51 numarasından bize ulaşabilirsiniz.