Yazılımla ilgili bir şey öğrenmeye başlayan herkes ilk olarak bu iki kavramla karşılaşır. Duyunca teknik ve zor geliyorlar, ama aslında her gün farkında olmadan kullandığınız bir düşünme biçimini anlatıyorlar. Üstelik kod yazmayacak olsanız bile işinize yararlar: bir yazılım yaptıracaksanız ya da işletmenizdeki bir süreci düzene sokacaksanız, aynı mantık geçerlidir.
Algoritma nedir?
Algoritma, bir işi yapmak ya da bir sorunu çözmek için izlenen, sırası belli ve açık adımların bütünüdür. Yemek tarifi buna iyi bir örnektir: malzemeler bellidir, adımlar sıralıdır, sonunda ortaya bir sonuç çıkar.
Bir yönergenin algoritma sayılabilmesi için şu özellikleri taşıması beklenir:
- Açık olmalı: Her adım tek bir şekilde anlaşılmalı. “Biraz bekle” yerine “5 dakika bekle” yazılmalı.
- Sıralı olmalı: Hangi adımın önce geleceği belli olmalı.
- Bitmeli: Bir noktada sona ermeli, sonsuza kadar dönmemeli.
- Sonuç vermeli: Başta konan soruya bir cevap üretmeli.
Günlük hayattan bir örnek
Sabah evden çıkarken şemsiye alıp almayacağınıza karar verme işini yazalım:
- Başla.
- Hava durumuna bak.
- Yağmur bekleniyor mu?
- Evetse şemsiyeyi al.
- Evden çık.
- Bitir.
Küçük bir örnek ama içinde algoritmanın bütün önemli parçaları var: sıra, karar ve sonuç.
Akış şeması nedir?
Akış şeması, algoritmanın çizimle gösterilmiş halidir. Adımlar şekillerin içine yazılır, oklar da sırayı gösterir. Yazıyla anlatıldığında karışan bir süreç, şema üzerinde bir bakışta anlaşılır. Özellikle karar noktaları ve dallanmalar çizimde çok daha net görülür.
Temel semboller
Kullanılan sembollerin çoğu ortaktır. Başlamak için şu beşi yeterlidir:
- Oval: Başlangıç ve bitiş.
- Dikdörtgen: Yapılacak bir işlem. Örnek: “Toplamı hesapla.”
- Baklava (eşkenar dörtgen): Evet ya da hayır cevabı olan karar. Örnek: “Stok var mı?”
- Paralelkenar: Veri girişi ya da çıktısı. Örnek: “Şifreyi al”, “Sonucu göster.”
- Ok: Akışın yönü.
Neden önemli?
Algoritma düşünmek, bir işin kod yazılmadan önce kafada ve kağıtta çözülmesi demektir. Bunun birkaç somut faydası vardır:
- Hataları erken gösterir. “Müşteri ödeme yapamazsa ne olacak?” gibi unutulan durumlar çizerken ortaya çıkar. Bunu kod yazıldıktan sonra fark etmek daha pahalıdır.
- Ortak dil sağlar. İşletme sahibi ile yazılımcı aynı şemaya bakarak konuşabilir. Yanlış anlaşılmalar azalır.
- Dilden bağımsızdır. Python, PHP ya da başka bir dil öğrenseniz de mantık aynı kalır. Değişen yalnızca yazım kurallarıdır.
- İşletmede de işe yarar. Sipariş, iade ya da randevu süreci şemaya döküldüğünde eksik adımlar ve gereksiz beklemeler görünür hale gelir.
Üç temel yapı
Karmaşık görünen programların çoğu, üç basit yapının bir araya gelmesiyle kurulur:
Sıralı yapı
Adımlar birbiri ardına yürür. Örnek: formu al, kaydet, teşekkür mesajı göster.
Karar yapısı
Bir koşula göre yol ayrılır. Örnek: sepet tutarı belli bir sınırın üzerindeyse kargo ücretsiz olsun, değilse kargo ücreti eklensin.
Döngü
Bir koşul sağlanana kadar aynı adım tekrarlanır. Örnek: sepetteki her ürün için fiyatı toplama ekle; ürün kalmadığında dur.
İşletmeden bir örnek: sipariş onayı
Küçük bir internet mağazasında sipariş geldiğinde olanları yazıya dökelim:
- Başla: sipariş geldi.
- Ürün stokta var mı? Yoksa müşteriye bilgi ver ve bitir.
- Varsa ödeme alındı mı? Alınmadıysa hata mesajı göster, müşteriye tekrar deneme imkanı ver.
- Alındıysa stoktan düş.
- Kargo kaydını oluştur.
- Müşteriye onay mesajı gönder.
- Bitir.
Bunu şemaya döktüğünüzde iki baklava (stok ve ödeme), birkaç dikdörtgen ve iki bitiş noktası görürsünüz. Yazılımcıya bu şemayı verdiğinizde, “sipariş sistemi istiyorum” cümlesinden çok daha net bir anlatım yapmış olursunuz. Şemaya bakan yazılımcı, örneğin ödeme alınamadığında siparişin ne kadar süre bekleyeceğini ya da stok bittiğinde kimin haberdar edileceğini sorabilir. Bu sorular henüz kod yazılmadan cevaplandığında, sonradan yapılacak değişikliklerin sayısı da azalır. Şema aynı zamanda yeni işe başlayan bir çalışanın süreci öğrenmesi için de hazır bir belge olur.
Nasıl başlamalı?
Akış şeması çizmek için özel bir programa gerek yok; kağıt kalem de yeterlidir. Şu adımları izleyin:
- Amacı tek cümleyle yazın. “Müşterinin iade talebi nasıl sonuçlanır?” gibi.
- Başlangıcı ve bitişi belirleyin. Süreç nerede başlıyor, nerede bitmiş sayılıyor?
- Adımları sırayla listeleyin. Şekil çizmeden önce düz yazıyla yazın.
- Karar noktalarını bulun. Her “eğer” geçen yer bir baklavadır. Her kararın iki çıkışı da bir yere bağlanmalıdır.
- Çizin ve deneyin. Parmağınızla okları takip edin, olası senaryoları tek tek geçirin.
- Başkasına gösterin. Süreci bilen biri anlamıyorsa şemayı sadeleştirin.
Dijital çizmek isterseniz draw.io gibi ücretsiz araçlar işinizi görür. Kod öğrenmeye yönelikseniz Scratch gibi görsel ortamlar, bloklarla algoritma kurmayı denemek için iyi bir başlangıçtır.
Sık yapılan hatalar
- Karar kutusundan yalnızca “evet” çıkışını çizip “hayır” durumunu unutmak.
- Tek kutuya birden fazla iş yazmak.
- Oklarla çok karışık çapraz yollar oluşturmak; böyle olduysa süreci iki ayrı şemaya bölün.
- Bitişi olmayan döngüler kurmak.
- Yalnızca her şeyin yolunda gittiği senaryoyu çizmek.
İşletmenizdeki bir süreci yazılıma dökmek istiyorsanız ve nereden başlayacağınızı bilmiyorsanız alpinnext.tr adresinden ya da WhatsApp 0510 220 33 51 numarasından yazabilirsiniz.